Plafondschildering "De goden op de Olympusberg" schittert in het Rubenianum

Het Rubenianum zal drie jaar lang gastheer zijn van het indrukwekkende kunstwerk De goden op de Olympusberg. De plafondschildering, die oorspronkelijk gemaakt is voor de Hofkamer van het huis Den Wolsack, werd de afgelopen jaren gerestaureerd in een gebouw van ING Bank. Op maandagnacht 8 maart kwam het per uitzonderlijk transport over naar het Rubenianum, waar het op 16 april omhooggetakeld zal worden. Het gevaarte van maar liefst 65m² blijft daar tot de restauratie van de Hofkamer zelf voltooid is.

Foto: detail van het centrum van de voorstelling: oppergod Zeus in een stralende hemel. Stefan Dewickere © Erfgoed Vlaanderen

Het Kolveniershof: een historische locatie

Een tijdelijk onderkomen vinden voor een gigant van 13 bij 5 meter is niet vanzelfsprekend. In het Kolveniershof werd een historische locatie met uitstraling gevonden in het hart van de stad. Het Kolveniershof is de in oorsprong 17de-eeuwse ontvangstzaal van het Rubenianum. Het grote zaal biedt voldoende ruimte, toegankelijkheid en de juiste hoogte voor het plafondstuk. De Griekse goden op het doek vervoegen de mythologische figuren die te vinden zijn in de geveldecoraties van het Rubenshuis en in de boeken en archieven van het Rubenianum. Deze presentatie sluit dan ook mooi aan bij het actieve collectiebeleid van het Rubenshuis en het Rubenianum om nieuwe werken aan te trekken en te presenteren in een historische context.

De ophanging aan een plafond van een doek van dit formaat is een stevige technische uitdaging. Doek en draagconstructie wegen samen meer dan een ton. Tal van partners zijn betrokken bij deze niet alledaagse onderneming.

Over het doek

Het plafondstuk is het grootste in zijn soort in Vlaanderen en zelfs daarbuiten. Degene die het eind 18de eeuw vervaardigde bleef anoniem. De restauratie van het plafondschildering uit de Hofkamer van huis ‘Den Wolsack’ herstelde het werk in oude glorie. Nu alle overschilderingen die eind 19de eeuw werden aangebracht zorgvuldig werden verwijderd, zijn de Goden van de Olympusberg weer in volle pracht te bewonderen. Enkele zedig overschilderde lichaamsdelen werden opnieuw blootgelegd en ook het bijzondere diepte-aspect komt meer tot zijn recht. Deze illusie van een derde dimensie komt tot stand door een trompe-l’oeiltechniek uit de barok: de “quadratura”. Daarbij werden bestaande architecturale elementen door de schilder doorgetrokken en verlengd in de voorstelling, wat resulteerde in een denkbeeldige ruimtelijkheid en een indrukwekkend perspectief. Vooral dàt moet belangrijk geweest zijn voor de opdrachtgever: een Het schilderij is een unieke getuige van de burgerlijke wooncultuur van het Antwerpen in de 18de eeuw.

Centraal van het doek staat Zeus (Jupiter), oppergod van de Olympus, op een troon van wolken in een stralende hemel. De heerser van het hemelrijk en de natuurverschijnselen wordt omringd door de anderen Goden die op de Olympusberg huisden en andere kenmerkende mythologische figuren. Ook de stedenmaagd Antverpia, gekroond met een burcht, is aanwezig: met een leeuw aan haar voeten zit zij vorstelijk in een van de uitlopers van de Godenwolk. Ze verkeert er in goed gezelschap: de Goden Apollon (Apollo), Poseidon (Neptunus) en Ares (Mars) delen met haar het centrale vierkant van het goddelijke tafereel.

Foto: De Goden van de Olympusberg na restauratie.
Stefan Dewickere © Erfgoed Vlaanderen

Bezoek & bewonder!

Geïnteresseerden kunnen het monumentale plafondstuk tijdens werkdagen komen bewonderen in het Rubenianum, van 8u30 tot 16u20. Tussen 12u00 en 13u00 is het Rubenianum evenwel gesloten. Een geleid bezoek behoort ook tot de mogelijkheden. In samenwerking met Erfgoed Vlaanderen en Toerisme Antwerpen worden twee programma’s uitgewerkt

(1) Restauratie van de Hofkamer: een geleid bezoek aan de oorspronkelijke en huidige verblijfplaats van het plafondstuk

(2) De ‘Goden van de Olympus’ (educatieve rondleiding, vanaf september 2010): inleiding op de klassieke godenwereld aan de hand van kunstwerken in het Rubenshuis en het Rubenianum

Een eerste buitenkans om het schilderij ten volle te bekijken is Erfgoeddag, op zondag 25 april.